Trong bối cảnh hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu vẫn còn nhiều bất ổn và đối mặt với những "làn gió ngược" vĩ mô, các startup Việt Nam đang đứng trước ngã ba đường: vừa phải chống chọi với thách thức, vừa nắm bắt những cơ hội mới mẻ từ làn sóng Trí tuệ Nhân tạo (AI) và tiến trình minh bạch hóa chính sách. Bà Hoàng Thị Kim Dung, Giám đốc Việt Nam của Quỹ Genesia Ventures, đã có những chia sẻ sâu sắc về xu hướng này, mang đến góc nhìn lạc quan về một thế hệ khởi nghiệp mới, có khả năng bứt phá mạnh mẽ trong tương lai.
Gió Ngược Toàn Cầu: Thách Thức Từ Biến Động Kinh Tế
Năm vừa qua là một giai đoạn đầy thăng trầm đối với nền kinh tế thế giới, với những biến động lớn như căng thẳng thương mại và chính sách thuế quan từ Mỹ. Những yếu tố này đã tạo ra áp lực đáng kể lên dòng vốn đầu tư vào các startup, đặc biệt là những doanh nghiệp phụ thuộc vào thị trường nước ngoài hoặc nằm trong chuỗi cung ứng xuất khẩu.
Khi lực lượng lao động trong khu vực sản xuất bị ảnh hưởng, thu nhập và khả năng chi tiêu của người dân cũng sụt giảm theo, tạo ra một áp lực dây chuyền lên đa số các startup. Điều này đòi hỏi các nhà sáng lập phải có chiến lược linh hoạt hơn, tập trung vào tối ưu hóa chi phí và tìm kiếm các thị trường nội địa tiềm năng để duy trì hoạt động.
Làn Gió Thuận: Chính Sách Minh Bạch và Cơ Hội Mới
Tuy nhiên, bên cạnh những khó khăn, hệ sinh thái khởi nghiệp tại Việt Nam cũng đón nhận những "cơn gió thuận" đáng kể. Chính phủ Việt Nam đã ban hành một loạt chính sách nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo và cải thiện tính minh bạch tài chính. Việc yêu cầu mọi giao dịch phải có hóa đơn đầu vào, đầu ra và kết nối hệ thống POS với cơ quan thuế, dù có thể gây khó khăn ban đầu cho các đơn vị kinh doanh truyền thống, lại là cơ hội vàng cho các startup hoạt động chuyên nghiệp và tuân thủ pháp luật.
Điểm Sáng Chính Sách Hỗ Trợ Startup
- Minh bạch tài chính: Yêu cầu hóa đơn đầu vào/đầu ra, kết nối POS với cơ quan thuế, tạo sân chơi công bằng cho startup chuẩn.
- Trung tâm Tài chính Quốc tế: Thành lập tại TP.HCM và Đà Nẵng, hứa hẹn là kênh dẫn vốn quan trọng.
- Áp dụng Thông luật (Common Law): Khả năng bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư tốt hơn, tăng cường niềm tin.
Ngoài ra, việc thành lập Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng, cùng khả năng áp dụng Thông luật (Common Law) để bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, được kỳ vọng sẽ mở ra những kênh dẫn vốn cực kỳ quan trọng cho các startup biết nắm bắt cơ hội. Những động thái này không chỉ cải thiện môi trường kinh doanh mà còn tăng cường niềm tin của các nhà đầu tư quốc tế vào thị trường Việt Nam.
Kỷ Nguyên Đầu Tư Thận Trọng: Từ "Spray and Pray" Đến "Low-Key"
Hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam chưa thể quay lại thời kỳ "vốn rẻ" của năm 2021 với đỉnh cao 1,3 tỷ đô la. Cả nhà sáng lập lẫn nhà đầu tư đều đã trải qua một quá trình học hỏi và trở nên kỷ luật, thận trọng hơn nhiều. Phong cách đầu tư "spray and pray" – tức là đầu tư bừa bãi rồi hy vọng trúng một vài công ty thành công – đang dần nhường chỗ cho cách tiếp cận kỹ lưỡng và có chọn lọc hơn.
Thay Đổi Trong Tư Duy Đầu Tư Khởi Nghiệp
"Spray and Pray": Chiến lược đầu tư vào nhiều startup với hy vọng một vài trong số đó sẽ thành công lớn, thường thấy trong giai đoạn vốn dồi dào và ít cạnh tranh.
"Low-Key": Xu hướng hiện tại, nơi startup tập trung vào việc xây dựng sản phẩm, tạo ra kết quả thực tế và chứng minh giá trị trước khi vội vàng truyền thông hay gọi vốn ồ ạt. Nhà đầu tư cũng trở nên kỷ luật hơn, tìm kiếm các dự án có nền tảng vững chắc và tiềm năng bền vững.
Một số quỹ đầu tư vẫn kiên nhẫn và tâm huyết với thị trường Việt Nam, nhưng trạng thái hiện tại của nhiều startup là “low-key” – tức là tập trung vào làm và tạo kết quả thay vì vội vàng truyền thông. Việc đầu tư có kỷ luật và lựa chọn cực kỳ kỹ lưỡng ngay từ đầu là cách duy nhất để duy trì niềm tin của nhà đầu tư vào thị trường Việt Nam về mặt lâu dài.
AI: Công Cụ Tạo Giá Trị, Không Phải Mô Hình Kinh Doanh
Trí tuệ Nhân tạo (AI) đang nổi lên như một động lực mạnh mẽ, nhưng bà Hoàng Thị Kim Dung nhấn mạnh rằng cần nhìn nhận AI dưới hai góc độ: một là các startup làm thật, hai là sử dụng AI với mục tiêu gọi vốn. Bà khẳng định rằng AI chỉ là công cụ để giải quyết một bài toán cụ thể, mang lại giá trị cho khách hàng, chứ AI không phải là một mô hình kinh doanh mới.
Hiện nay, hầu hết các startup trong danh mục của Genesia Ventures đều đã ứng dụng AI ở các mức độ khác nhau, từ cải thiện sản phẩm đến tối ưu hóa vận hành nội bộ. Điều này cho thấy sự nhận thức đúng đắn về vai trò của AI như một yếu tố nâng cao hiệu quả và khả năng cạnh tranh. Với định hướng rõ ràng của Chính phủ vào các mảng trọng điểm như AI, bán dẫn và công nghệ xanh, startup Việt Nam hoàn toàn có cơ hội vươn ra thế giới, tận dụng tốc độ phát triển cao hơn nhiều quốc gia trong khu vực.
Thách Thức Nội Tại: Đội Ngũ và Quản Trị
Bên cạnh những cơ hội và động lực từ bên ngoài, startup Việt Nam vẫn còn tồn tại những điểm yếu nội tại cần được khắc phục. Đối với startup giai đoạn sớm, bài toán lớn nhất là đội ngũ. Không có founder nào hoàn hảo, vì vậy cần một đội ngũ chủ chốt có năng lực bổ khuyết cho nhau. Rất nhiều founder nhiệt huyết nhưng đơn thương độc mã, điều này sẽ khó giúp doanh nghiệp đi xa.
Câu Hỏi Thường Gặp Về Thách Thức Startup Việt
- Làm thế nào để xây dựng đội ngũ founder vững mạnh?
- Tìm kiếm những người có kỹ năng và kinh nghiệm bổ sung cho nhau, cùng chung tầm nhìn và cam kết dài hạn. Tránh tình trạng "đơn thương độc mã".
- Tại sao quản trị lại quan trọng đối với startup sớm?
- Quản trị tốt giúp founder nhìn thấy bức tranh dài hạn, chuẩn bị cho các cơ hội gọi vốn lớn và xây dựng nền tảng bền vững, tránh chỉ tập trung vào "cơm áo gạo tiền" hàng ngày.
- Làm sao để vượt qua áp lực tài chính ngắn hạn?
- Tập trung vào tạo ra giá trị thực cho khách hàng, tối ưu hóa chi phí, và xây dựng mô hình kinh doanh bền vững để thu hút đầu tư có kỷ luật.
Thách thức thứ hai là quản trị. Do áp lực "cơm áo gạo tiền" và trả lương hàng ngày, nhiều founder không nhìn được bức tranh dài hạn. Nhưng nếu không chuẩn bị quản trị tốt, họ sẽ mất đi cơ hội vàng để bứt phá khi đối tác tài chính nước ngoài đến. Việc xây dựng một nền tảng quản trị vững chắc ngay từ đầu là yếu tố then chốt để thu hút và giữ chân nhà đầu tư, đồng thời đảm bảo sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Tầm Nhìn 2026: Kỳ Lân Thế Hệ Kế Tiếp và Nội Lực Việt
Với những phân tích trên, bà Hoàng Thị Kim Dung duy trì sự lạc quan và kỳ vọng lớn cho năm 2026. Bà tin rằng nguồn nhân lực nhà sáng lập phải kiện toàn hơn để phát triển doanh nghiệp bền vững. Việt Nam cần những kỳ lân thế hệ kế tiếp để tạo ra “xương sống” cho hệ sinh thái khởi nghiệp của đất nước. Với nội lực và khả năng học hỏi tốt, người Việt hoàn toàn có thể làm được điều này.
Tầm nhìn này không chỉ là một mong muốn mà còn là một mục tiêu khả thi, dựa trên sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, sự hỗ trợ từ chính sách và tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ của người Việt. Việc tập trung vào chất lượng đội ngũ, quản trị hiệu quả và ứng dụng AI một cách chiến lược sẽ là chìa khóa để các startup Việt Nam không chỉ vượt qua gió ngược mà còn vươn mình ra biển lớn, khẳng định vị thế trên bản đồ công nghệ toàn cầu.
Điều này có nghĩa gì với bạn?
Đối với các nhà sáng lập startup, đây là thời điểm để nhìn nhận lại chiến lược, tập trung vào việc xây dựng giá trị thực và đội ngũ vững mạnh. Đừng chạy theo trào lưu AI một cách mù quáng, mà hãy xem AI như một công cụ mạnh mẽ để giải quyết các vấn đề cốt lõi của khách hàng. Việc tuân thủ các quy định về minh bạch tài chính không chỉ là nghĩa vụ mà còn là cơ hội để tạo dựng niềm tin với nhà đầu tư và đối tác.
Đối với các nhà đầu tư, thị trường Việt Nam vẫn còn nhiều tiềm năng, nhưng đòi hỏi sự kỷ luật và chọn lọc kỹ lưỡng. Hãy tìm kiếm những startup "low-key" đang âm thầm tạo ra giá trị, có đội ngũ founder bổ sung cho nhau và tầm nhìn quản trị dài hạn. Sự kiên nhẫn và tâm huyết sẽ được đền đáp bằng những "kỳ lân" thế hệ mới, đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế số Việt Nam.
