Trong bối cảnh cuộc đua công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, một sự phân hóa chiến lược rõ rệt đang diễn ra giữa các cường quốc AI. Trong khi các công ty công nghệ Mỹ như OpenAI hay Anthropic tập trung vào việc phô diễn sức mạnh và khả năng của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) tiên tiến, thì các đối tác Trung Quốc lại chọn một hướng đi khác biệt: tập trung vào việc ứng dụng AI vào đời sống thực tế và chuyển hóa chúng thành lợi nhuận cụ thể. Điều này không chỉ định hình lại cục diện cạnh tranh mà còn mở ra một kỷ nguyên mới cho việc thương mại hóa trí tuệ nhân tạo, nơi giá trị không chỉ nằm ở công nghệ cốt lõi mà còn ở khả năng tích hợp và tạo ra giá trị kinh tế.

Sự dịch chuyển chiến lược từ "sức mạnh mô hình" sang "ứng dụng thực tế và thương mại hóa" đang là điểm khác biệt cốt lõi trong cuộc đua AI giữa Trung Quốc và phương Tây. Trung Quốc đang xây dựng một "nền kinh tế token" để định giá và thúc đẩy giao dịch các dịch vụ AI, tạo ra một hệ sinh thái năng động và có khả năng sinh lời.

"Ciyuan" và Nền Kinh Tế Token AI Mới

Điểm nhấn đáng chú ý trong chiến lược của Trung Quốc là sự ra đời của khái niệm "Ciyuan" – một thuật ngữ được Liu Liehong, người đứng đầu Cơ quan Quản lý Dữ liệu Quốc gia Trung Quốc (NDA), công bố vào tháng 3. Ciyuan được định nghĩa là "đơn vị thanh toán liên kết nguồn cung công nghệ với nhu cầu thương mại" trong lĩnh vực AI, đánh dấu lần đầu tiên một quốc gia đặt tên cho "tiền tệ" riêng của trí tuệ nhân tạo. Khái niệm này không chỉ là một thuật ngữ mà còn là nền tảng cho một "nền kinh tế token" đầy tham vọng.

Trong bối cảnh AI, "token" là đơn vị dữ liệu đầu vào cơ bản mà mô hình AI xử lý, có thể là một từ, một phần của từ, ký tự hoặc dấu câu. Lượng tiêu thụ token đang trở thành một chỉ số quan trọng để đo lường tần suất và mức độ ứng dụng thực tế của các mô hình AI. Theo thống kê của NDA, tính đến tháng 4, Trung Quốc đã xử lý một con số khổng lồ: 140.000 tỷ token mỗi ngày, tăng vọt từ 100 tỷ vào đầu năm 2024. Sự tăng trưởng vượt bậc này cho thấy mức độ tích hợp và sử dụng AI sâu rộng trong các hoạt động kinh tế và xã hội của Trung Quốc. Đáng chú ý, các mô hình AI của Trung Quốc thậm chí còn vượt trội hơn so với các đối thủ Mỹ trên OpenRouter, một thị trường phổ biến dành cho AI, cả về hiệu suất lẫn mức độ ưa chuộng.

Sức Hút Đầu Tư và Ưu Thế Cạnh Tranh

Sự bùng nổ của ứng dụng AI đã tạo ra một làn sóng đầu tư mạnh mẽ tại Trung Quốc. Riêng tại Hong Kong, số lượng doanh nghiệp AI thực hiện IPO đã đạt mức cao nhất trong 5 năm qua, chủ yếu nhờ vào sự xuất hiện liên tục của các startup đầy tiềm năng như MiniMax, Zhipu AI hay nhà thiết kế chip Biren. Giới đầu tư đang đổ xô vào lĩnh vực này, tin tưởng vào tiềm năng sinh lời khổng lồ của nó.

Mohit Kumar, chiến lược gia của ngân hàng đầu tư đa quốc gia Jefferies, đã nhận định với Fortune rằng: "Chúng tôi tin Trung Quốc đang thắng lớn trong cuộc chiến công nghệ vì một số lý do: định giá, ứng dụng rộng rãi AI cùng lợi thế trong sản xuất điện năng." Những yếu tố này tạo nên một lợi thế cạnh tranh đáng kể cho Trung Quốc trong việc phát triển và thương mại hóa AI. Mục tiêu cuối cùng mà Trung Quốc đang hướng đến là xây dựng một "nền kinh tế token" vững chắc, được hỗ trợ bởi các mô hình AI nguồn mở phổ biến và đẩy mạnh ứng dụng AI trong mọi khía cạnh của đời sống.

"Chúng tôi tin Trung Quốc đang thắng lớn trong cuộc chiến công nghệ vì một số lý do: định giá, ứng dụng rộng rãi AI cùng lợi thế trong sản xuất điện năng."

Đại Gia Công Nghệ Trung Quốc Đón Đầu Xu Hướng

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo được xem là "cứu cánh" cho nhiều ông lớn công nghệ Trung Quốc, giúp họ vượt qua những quy định kìm hãm phát triển trước đây. Alibaba là một ví dụ điển hình với mô hình Qwen nguồn mở. Sau nhiều năm đầu tư, Qwen đã trở thành một lựa chọn hấp dẫn cho các doanh nghiệp không có đủ vốn hoặc không muốn chi trả quá nhiều cho các sản phẩm độc quyền từ OpenAI và Anthropic. Không chỉ dừng lại ở thị trường nội địa, Qwen đã chinh phục nhiều thị trường quốc tế từ Đông Nam Á, Trung Đông cho đến phương Tây, thậm chí mô hình mới nhất của Meta là Muse Spark cũng được đào tạo một phần dựa trên Qwen.

Trong khi đó, ByteDance, công ty mẹ của TikTok, lại chọn cách giữ bí mật về công nghệ AI của mình. Thay vào đó, họ tận dụng thế mạnh về thiết kế sản phẩm và trải nghiệm người dùng để thu hút khách hàng. Chatbot Doubao của ByteDance đã trở thành AI được sử dụng nhiều nhất ở Trung Quốc, với hơn 100 triệu người dùng hoạt động hàng ngày tính đến tháng 2. Tencent cũng không nằm ngoài cuộc chơi khi giới thiệu ứng dụng nhắn tin tự động ClawBot vào tháng 3, tích hợp sâu vào WeChat, cho phép hơn một tỷ người dùng hàng tháng kết nối trực tiếp với OpenClaw và thực hiện các tác vụ thông qua giao diện nhắn tin. Các tập đoàn lớn khác như Xiaomi và Meituan cũng đã ra mắt các sản phẩm AI riêng và nhận được sự đón nhận tích cực từ thị trường.

Startup AI Trung Quốc Vươn Tầm Quốc Tế

Không chỉ các ông lớn, các công ty khởi nghiệp AI Trung Quốc cũng đang tạo ra những dấu ấn mạnh mẽ trên trường quốc tế. Giữa tháng 3, công ty Mỹ Anysphere đã ra mắt Cursor Composer 2 với khả năng lập trình tiên tiến. Sau đó, một số người dùng đã phát hiện ra rằng mô hình này được xây dựng trên Kimi K2.5 mã nguồn mở từ Moonshot AI, một startup có trụ sở tại Bắc Kinh. Đồng sáng lập Cursor, Lee Robinson, sau đó đã phải thừa nhận "thiếu sót" khi không đề cập đến Kimi ngay từ đầu, cho thấy tầm ảnh hưởng ngày càng tăng của công nghệ AI Trung Quốc.

Các startup như MiniMax và Zhipu AI (Knowledge Atlas) cũng mang đến cái nhìn hiếm hoi về các phòng thí nghiệm AI tiên phong của Trung Quốc. MiniMax đã đạt doanh thu 79 triệu USD vào năm 2025, tăng 159% so với năm trước, trong đó 70% đến từ thị trường nước ngoài – một tín hiệu rõ ràng về nhu cầu toàn cầu đối với các mô hình nền tảng của Trung Quốc. Zhipu AI cũng ghi nhận doanh thu 724 triệu nhân dân tệ (khoảng 104,8 triệu USD) vào năm 2025, cao hơn 132% so với năm 2024. Dù những công ty này vẫn đang trong giai đoạn thua lỗ, giới đầu tư Trung Quốc không hề nao núng. Cổ phiếu của Zhipu đã tăng hơn 570% so với giá IPO, còn MiniMax đã tăng hơn 470%, thậm chí có lúc vượt cả giá trị vốn hóa thị trường của Baidu, cho thấy niềm tin mãnh liệt vào tiềm năng tăng trưởng của họ.

AI Trong Thế Giới Vật Lý: Robot Hình Người

Với các mô hình AI tiên tiến đã có sẵn, Trung Quốc cũng đang tận dụng hệ sinh thái công ty robot hình người để đưa trí tuệ nhân tạo ra môi trường vật lý. Các công ty như Unitree Robotics, Agibot hay UBTech đều đang tích hợp các mô hình AI tự phát triển hoặc ứng dụng các sản phẩm AI sẵn có do trong nước sản xuất vào robot của mình. Điều này không chỉ thể hiện khả năng chuyển đổi AI từ không gian ảo sang thực tế mà còn mở ra những ứng dụng tiềm năng to lớn trong sản xuất, dịch vụ và đời sống hàng ngày, từ robot phục vụ đến robot hỗ trợ công việc phức tạp.

Người Dùng Trung Quốc: Niềm Tin Vững Chắc vào AI

Một yếu tố quan trọng góp phần vào sự thành công của ứng dụng AI tại Trung Quốc là mức độ chấp nhận và tin tưởng cao của người dùng. Theo khảo sát hồi tháng 10 của Edelman, công ty tư vấn tiếp thị và quan hệ công chúng đa quốc gia lớn nhất thế giới, có tới 87% người dùng Trung Quốc cảm thấy thoải mái với công nghệ AI, một con số cao hơn đáng kể so với 32% ở Mỹ. Sự tin tưởng này tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc triển khai và thử nghiệm các ứng dụng AI mới mà không gặp phải nhiều rào cản về tâm lý.

Ngành công nghiệp phim ngắn Trung Quốc là một minh chứng rõ ràng cho sự thoải mái này. Các nền tảng video của nước này đã ra mắt khoảng 470 phim ngắn mới mỗi ngày trong tháng 1. Nhờ các công cụ AI, mỗi bộ phim chỉ tốn khoảng 100.000 nhân dân tệ (khoảng 14.600 USD), chỉ bằng khoảng 10% chi phí sản xuất truyền thống. Điều này không chỉ giúp giảm đáng kể chi phí mà còn tăng tốc độ sản xuất, tạo ra một lượng lớn nội dung đa dạng và phong phú, đáp ứng nhu cầu giải trí ngày càng cao của người dùng.

Mức độ tin cậy vào AI:

  • Trung Quốc: 87% người dùng cảm thấy thoải mái với AI.
  • Mỹ: 32% người dùng cảm thấy thoải mái với AI.

(Nguồn: Khảo sát của Edelman, tháng 10)

Thách Thức và Triển Vọng Tương Lai

Mặc dù đạt được những thành tựu ấn tượng, Trung Quốc vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trên con đường xây dựng "nền kinh tế token" AI. Chi phí nghiên cứu và phát triển AI vẫn còn rất đắt đỏ, đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn và liên tục. Bên cạnh đó, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu công nghệ của Mỹ cũng đặt ra những rào cản nhất định đối với Trung Quốc trong việc tiếp cận các công nghệ chip và phần cứng tiên tiến. Tuy nhiên, với chiến lược tập trung vào ứng dụng thực tế, phát triển AI nguồn mở và sự ủng hộ mạnh mẽ từ chính phủ cũng như người dùng, Trung Quốc đang cho thấy quyết tâm và khả năng vượt qua những thách thức này để khẳng định vị thế dẫn đầu trong cuộc đua thương mại hóa AI toàn cầu.

Điều này có nghĩa gì với bạn?

Đối với các doanh nghiệp và nhà đầu tư toàn cầu, sự trỗi dậy của ứng dụng AI Trung Quốc mang đến cả cơ hội và thách thức. Nó cho thấy một mô hình thành công mới trong việc chuyển hóa công nghệ AI thành giá trị kinh tế thực, không chỉ dừng lại ở nghiên cứu và phát triển mô hình. Các công ty có thể học hỏi từ cách Trung Quốc thúc đẩy ứng dụng AI rộng rãi, từ các nền tảng mở đến tích hợp sâu vào đời sống hàng ngày và các ngành công nghiệp truyền thống. Đối với các nhà phát triển AI, sự cạnh tranh từ các mô hình nguồn mở của Trung Quốc như Qwen hay Kimi K2.5 có thể thúc đẩy đổi mới và tạo ra nhiều lựa chọn hơn trên thị trường. Người tiêu dùng cũng sẽ được hưởng lợi từ sự đa dạng và khả năng tiếp cận các sản phẩm và dịch vụ AI ngày càng thông minh, hiệu quả và chi phí hợp lý hơn. Tuy nhiên, các rào cản về địa chính trị và kiểm soát công nghệ vẫn là yếu tố cần được cân nhắc kỹ lưỡng khi tham gia vào thị trường AI đầy tiềm năng này.