AI doanh nghiệp: Vì sao 90% ứng dụng chưa tạo giá trị thực?

Năm 2026 đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng khi nhiều doanh nghiệp trên toàn cầu, đặc biệt tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương, đã chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang triển khai trí tuệ nhân tạo (AI) vào hoạt động thực tế. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, một khoảng cách lớn vẫn tồn tại giữa việc “ứng dụng AI” và khả năng “tạo ra tác động kinh doanh” rõ rệt, đặt ra câu hỏi về hiệu quả thực sự của các khoản đầu tư vào công nghệ này.

Hành trình AI doanh nghiệp: Từ thử nghiệm đến triển khai thực tế

Ông Nguyễn Văn Giáp, Tổng Giám đốc Lenovo Việt Nam, đã chia sẻ những nhận định sâu sắc dựa trên nghiên cứu với cộng đồng CIO tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương về việc ứng dụng AI. Theo ông Giáp, có một sự khác biệt rõ rệt giữa năm 2025 và 2026. Nếu như năm 2025, các doanh nghiệp vẫn còn ở giai đoạn cân nhắc, đặt câu hỏi về việc có nên thử nghiệm hay sử dụng AI hay không, thì sang năm 2026, phần lớn đã bắt đầu đưa AI vào hoạt động thực tế của mình.

Điều này cho thấy sự trưởng thành trong nhận thức và chiến lược của các tổ chức đối với công nghệ AI. Câu hỏi trọng tâm của doanh nghiệp hiện nay không còn là “có nên dùng AI” mà đã chuyển sang “nên áp dụng AI vào đâu để tạo ra hiệu quả rõ rệt nhất”. Các tổ chức đang tích cực rà soát từng mảng kinh doanh, từng bộ phận để xác định những điểm có thể tạo ra tác động nhanh chóng và mang lại lợi ích cụ thể.

Thách thức xác định ưu tiên khi ứng dụng AI vào vận hành

Việc lựa chọn điểm khởi đầu cho việc triển khai AI là một quyết định chiến lược. Các khu vực tiếp xúc trực tiếp với khách hàng, như chăm sóc khách hàng, thường được ưu tiên. Ví dụ điển hình là việc triển khai chatbot để tự động trả lời các câu hỏi cơ bản, thu thập thông tin hoặc hỗ trợ hậu mãi, được xem là bước đi đầu tiên trong lộ trình tự động hóa. Bên cạnh đó, AI cũng đang được tích hợp vào các bộ phận hậu cần như công nghệ thông tin, bảo mật hay kiểm soát hệ thống. Mặc dù ít được chú ý hơn, những khu vực này lại đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa vận hành nội bộ và nâng cao hiệu quả tổng thể của doanh nghiệp.

Điều quan trọng với lãnh đạo doanh nghiệp, đặc biệt là CEO, là xác định được bộ phận nào AI có thể tạo ra tác động rõ rệt nhất. CIO cần làm việc chặt chẽ với các lãnh đạo nghiệp vụ để xác định ưu tiên này.

Tuy nhiên, theo ông Giáp, yếu tố then chốt không nằm ở việc triển khai ở đâu, mà là lựa chọn đúng ưu tiên. Sau bước lựa chọn, doanh nghiệp phải đối mặt với bài toán về mức độ sẵn sàng. Các câu hỏi quan trọng cần được trả lời bao gồm: Dữ liệu đã được chuẩn hóa hay chưa? Hệ thống hiện tại có đáp ứng được yêu cầu của AI hay không? Và đội ngũ nhân sự có đủ kỹ năng cần thiết để triển khai và vận hành AI hiệu quả hay không? Tất cả những yếu tố này đều là những mảnh ghép quyết định sự thành công của một dự án AI.

Khoảng cách lớn: 90% doanh nghiệp có AI nhưng thiếu giá trị

Dù mức độ triển khai AI đang tăng nhanh chóng, thực tế cho thấy vẫn tồn tại một khoảng cách đáng kể giữa việc ứng dụng công nghệ và khả năng tạo ra giá trị kinh doanh thực sự. Báo cáo "AI Radar 2026" của hãng nghiên cứu Boston Consulting Group (BCG) đã chỉ ra một thực trạng đáng báo động: gần 90% doanh nghiệp khẳng định rằng họ đang sử dụng AI, nhưng chỉ một tỷ lệ rất nhỏ trong số đó thực sự tạo ra giá trị kinh doanh cụ thể và đo lường được.

Trong nhiều trường hợp, AI chỉ được triển khai trong các môi trường thử nghiệm (sandbox) trước khi được mở rộng ra toàn hệ thống. Mặc dù cách tiếp cận này giúp giảm thiểu rủi ro tiềm ẩn, nó cũng phản ánh mức độ thận trọng của doanh nghiệp khi đưa AI vào vận hành thực tế. Sự dè dặt này có thể là một rào cản khiến AI chưa thể phát huy hết tiềm năng trong các quy trình cốt lõi.

Nguyên nhân gốc rễ: AI cá nhân và quy trình chưa chuẩn hóa

Theo ông Giáp, một trong những nguyên nhân chính dẫn đến khoảng cách giữa ứng dụng và giá trị là việc sử dụng AI hiện nay vẫn mang tính cá nhân nhiều hơn là ở cấp độ tổ chức. Nhân viên có thể sử dụng các công cụ AI phổ biến như ChatGPT hay Copilot để hỗ trợ công việc hàng ngày, ví dụ như viết nội dung, làm báo cáo, phân tích dữ liệu sơ bộ hay chuẩn bị tài liệu. Những công cụ này mang lại hiệu quả tức thì cho cá nhân, giúp tăng năng suất làm việc.

Tuy nhiên, việc tích hợp AI vào các quy trình cốt lõi, mang tính hệ thống của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Để AI thực sự tạo ra giá trị kinh doanh lớn, nó cần được nhúng sâu vào các luồng công việc, tự động hóa các tác vụ phức tạp và cung cấp thông tin chi tiết cho các quyết định chiến lược. Khi AI chỉ được sử dụng như một công cụ hỗ trợ cá nhân, tác động của nó sẽ bị phân mảnh và khó có thể tạo ra sự thay đổi mang tính đột phá cho toàn bộ tổ chức.

Những ví dụ thành công và bài học từ ứng dụng AI thực tiễn

Dù còn nhiều thách thức, một số ngành đã bắt đầu ghi nhận những tác động rõ rệt từ việc triển khai AI đúng cách. Trong lĩnh vực tài chính, AI đã chứng minh khả năng rút ngắn đáng kể thời gian xử lý hồ sơ vay. Thay vì mất cả ngày để hoàn tất quy trình, AI có thể tự động hóa việc phân tích dữ liệu và chấm điểm tín dụng, giúp rút ngắn thời gian xuống chỉ còn 5–10 phút. Đây là một minh chứng mạnh mẽ cho thấy AI có thể tạo ra tác động thực sự khi được triển khai một cách chiến lược và hiệu quả.

Bài học từ những thành công này là để đạt được hiệu quả tương tự, doanh nghiệp phải giải quyết nhiều vấn đề nền tảng. Trước hết là việc chuẩn hóa quy trình và đảm bảo chất lượng dữ liệu. Dữ liệu sạch, nhất quán và có cấu trúc là yếu tố sống còn để các mô hình AI hoạt động chính xác và đáng tin cậy. Bên cạnh đó, các yêu cầu về bảo mật thông tin, kiểm soát hệ thống và tuân thủ quy định pháp luật cũng là những yếu tố không thể bỏ qua, đặc biệt trong các ngành nhạy cảm như tài chính, y tế hay hàng không.

Yếu tố nền tảng cho AI doanh nghiệp hiệu quả: Dữ liệu, bảo mật và con người

Để AI phát huy hết tiềm năng, doanh nghiệp cần xây dựng một nền tảng vững chắc. Điều này bao gồm việc đầu tư vào hạ tầng dữ liệu, đảm bảo chất lượng và tính toàn vẹn của dữ liệu. Quy trình kinh doanh cần được chuẩn hóa và số hóa để AI có thể tích hợp một cách liền mạch. Hơn nữa, các vấn đề về bảo mật thông tin và tuân thủ quy định pháp lý phải được ưu tiên hàng đầu, đặc biệt khi AI xử lý các dữ liệu nhạy cảm.

Một điểm quan trọng khác là vai trò không thể thay thế của con người trong quá trình ra quyết định. AI, dù thông minh đến đâu, chỉ đóng vai trò đưa ra khuyến nghị và suy luận dựa trên dữ liệu được cung cấp. Quyết định cuối cùng vẫn phải do con người phê duyệt và chịu trách nhiệm. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng quy trình rõ ràng, xác định cụ thể trách nhiệm ở từng khâu và cách thức sử dụng các khuyến nghị từ AI một cách có trách nhiệm. Khi các yếu tố về dữ liệu, quy trình và quản trị được chuẩn hóa, AI mới có thể thực sự phát huy hết tiềm năng, biến đổi hoạt động kinh doanh và tạo ra giá trị bền vững.

Điều này có nghĩa gì với bạn?

Đối với các doanh nghiệp đang trên hành trình ứng dụng AI, việc hiểu rõ những thách thức và cơ hội là vô cùng quan trọng. Thay vì chỉ tập trung vào việc triển khai công nghệ, hãy ưu tiên xây dựng một chiến lược AI toàn diện, bắt đầu từ việc chuẩn bị dữ liệu, chuẩn hóa quy trình và đào tạo nhân sự. Hãy nhớ rằng AI là một công cụ mạnh mẽ, nhưng hiệu quả của nó phụ thuộc vào cách chúng ta tích hợp và quản lý nó trong một hệ sinh thái kinh doanh phức tạp. Việc xác định rõ mục tiêu, đo lường giá trị và duy trì vai trò giám sát của con người sẽ là chìa khóa để biến AI từ một khoản đầu tư tiềm năng thành một nguồn tạo giá trị thực sự cho doanh nghiệp của bạn.