Chiều 20.4, tại Đài Phát thanh - Truyền hình TP.HCM (HTV), Hội Nhà báo Việt Nam, Ban Tuyên giáo và Dân vận T.Ư cùng HTV đã đồng tổ chức buổi tọa đàm khoa học quan trọng với chủ đề "Văn hóa trong kỷ nguyên số: từ bản sắc đến sức mạnh mềm quốc gia". Sự kiện quy tụ nhiều khách mời là lãnh đạo các cơ quan báo chí, quản lý văn hóa và chuyên gia, nhằm thảo luận về trách nhiệm cấp thiết của báo chí và các cơ quan quản lý văn hóa. Trong bối cảnh kỷ nguyên số và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), các bên liên quan không chỉ đóng vai trò phản ánh bản sắc dân tộc mà còn phải là lực lượng tiên phong trong việc lan tỏa hệ giá trị quốc gia, đồng thời tiếp tục xây dựng "lá chắn thép" vững chắc để bảo vệ nền tảng tư tưởng trên không gian mạng.
Báo chí trong kỷ nguyên số: Đổi mới phương thức truyền thông
Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, vai trò của báo chí trở nên càng quan trọng hơn bao giờ hết. Phó chủ tịch thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, ông Nguyễn Đức Lợi, đã nhấn mạnh sự cần thiết của việc đổi mới toàn diện phương thức truyền thông. Ông kêu gọi ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, bao gồm cả các công cụ AI, để tạo ra những hình thức tuyên truyền phong phú, sáng tạo, và hấp dẫn hơn. Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo thông tin được truyền tải luôn "đúng, nhanh, hay và sắc bén", từ đó tạo ra sự đồng thuận cao trong toàn xã hội. Điều này đòi hỏi các cơ quan báo chí phải liên tục cập nhật công nghệ, đào tạo đội ngũ và thử nghiệm các cách tiếp cận mới để phù hợp với thị hiếu và thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng trong thời đại số.
"Chúng ta cần đổi mới phương thức truyền thông, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số để tạo ra các hình thức tuyên truyền phong phú, sáng tạo, đảm bảo thông tin luôn 'đúng, nhanh, hay và sắc bén', tạo sự đồng thuận cao trong toàn xã hội."
TP.HCM và không gian văn hóa rộng lớn: Cơ hội và thách thức phát triển
Phó bí thư Thành ủy TP.HCM, bà Văn Thị Bạch Tuyết, đã chia sẻ tầm nhìn về TP.HCM sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Thành phố hiện đang bước vào một kỷ nguyên mới với không gian văn hóa rộng lớn, đóng vai trò là cầu nối quan trọng giữa một đô thị năng động, một trung tâm công nghiệp hiện đại và cửa ngõ kinh tế biển chiến lược. Đây được xem là một bệ phóng lý tưởng để xây dựng những tổ hợp công nghiệp văn hóa tầm cỡ quốc tế, đủ sức cạnh tranh mạnh mẽ trong chuỗi giá trị toàn cầu. Vì vậy, vai trò của đội ngũ cán bộ tuyên giáo, dân vận, các nhà khoa học, quản lý và đặc biệt là các nhà báo, trở nên vô cùng quan trọng trong việc khai thác và phát huy tiềm năng này.
Cơ hội phát triển văn hóa số
- Không gian văn hóa rộng lớn sau hợp nhất.
- Vai trò kết nối đô thị, công nghiệp, kinh tế biển.
- Bệ phóng xây dựng tổ hợp công nghiệp văn hóa tầm cỡ.
- Tăng cường sức cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Thách thức trong quản lý văn hóa
- Giữ gìn bản sắc văn hóa trong quy mô siêu đô thị.
- Nâng cao năng lực quản lý để gắn kết cộng đồng đa dạng.
- Hạn chế nguy cơ phân hóa, biệt lập, xung đột văn hóa.
- Đầu tư, xây dựng thiết chế văn hóa chưa tương xứng.
- Thiếu tác phẩm có giá trị tư tưởng và nghệ thuật nổi bật.
Tuy nhiên, quy mô siêu đô thị cũng đặt ra những thách thức lớn trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa. Phó trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM, bà Đinh Thị Thanh Thủy, đã nêu rõ vấn đề này, đòi hỏi phải nâng cao năng lực quản lý nhằm tăng cường gắn kết cộng đồng cư dân đa dạng, đồng thời hạn chế nguy cơ phân hóa, biệt lập và xung đột văn hóa. Bà cũng thẳng thắn nhìn nhận về những hạn chế còn tồn tại, như công tác đầu tư và xây dựng các thiết chế văn hóa chưa tương xứng với tầm vóc của một đô thị phát triển. Quy hoạch phát triển đô thị còn thiếu đồng bộ, sự gắn kết giữa phát triển kinh tế - xã hội với văn hóa chưa chặt chẽ, và thiếu những tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật. Việc đầu tư vào văn học, nghệ thuật cũng chưa thực sự nổi bật để mang lại hiệu quả cao như kỳ vọng.
Sức mạnh mềm quốc gia: Báo chí định vị văn hóa Việt trên bản đồ thế giới
Trong công nghiệp văn hóa, báo chí khẳng định vai trò là một sức mạnh mềm có khả năng định vị quốc gia trên bản đồ thế giới. Tổng biên tập Báo Tuổi Trẻ, ông Lê Thế Chữ, đã đề cao vai trò này, chỉ ra rằng nhiều chương trình nghệ thuật, mùa du lịch và lễ hội đã được quảng bá thương hiệu mạnh mẽ hơn nhờ truyền thông - báo chí. Những sự kiện này đã trở thành các sự kiện văn hóa - du lịch lớn, thu hút đông đảo công chúng trong nước và quốc tế, góp phần quan trọng vào việc thúc đẩy công nghiệp văn hóa Việt Nam và phát triển "sức mạnh mềm" văn hóa quốc gia. Báo chí không chỉ giúp đưa giá trị văn hóa Việt Nam hội nhập sâu rộng với thế giới mà còn biến văn hóa thành sản phẩm kinh tế sáng tạo có sức cạnh tranh cao trên thị trường toàn cầu. Ông Lê Thế Chữ cũng khuyến nghị các cơ quan báo chí nên hợp lực tổ chức các sự kiện văn hóa quy mô lớn nếu cảm thấy một mình không thể thực hiện được, theo tinh thần "Đông tay vỗ nên kêu".
Báo chí là người gác cổng văn hóa trong thời đại AI và thông tin số
Trong thời đại mà thông tin lan truyền với tốc độ ánh sáng, đặc biệt là trên môi trường số với sự hỗ trợ của AI, vai trò của báo chí càng trở nên trọng yếu. Sự xuất hiện và lây lan nhanh chóng của một số hiện tượng phi văn hóa, phản văn hóa trên không gian mạng đặt ra những thách thức nghiêm trọng đối với việc giữ gìn các giá trị truyền thống và định hướng xã hội. Trong dòng chảy thông tin phức tạp ấy, báo chí đóng vai trò đặc biệt quan trọng: vừa là tấm gương phản chiếu bản sắc dân tộc, giúp công chúng nhận diện và trân trọng những giá trị cốt lõi, vừa là cánh cửa tiếp nhận những giá trị văn minh nhân loại một cách có chọn lọc. Có ý kiến đề nghị báo chí phải là người gác cổng văn hóa – không phải theo nghĩa đóng cửa ngăn chặn một cách tiêu cực, mà theo nghĩa chủ động lựa chọn, định hướng và dẫn dắt công chúng tiếp cận những thông tin, nội dung văn hóa có giá trị, phù hợp với chuẩn mực xã hội.
Trong kỷ nguyên số và AI, vai trò định hướng, "gác cổng văn hóa" của nhà báo trở nên cực kỳ quan trọng, đòi hỏi sự chủ động trong việc lựa chọn, định hướng và dẫn dắt công chúng.
Văn hóa sống động trong đời sống hiện đại: Góc nhìn từ Báo Phụ nữ TP.HCM
Đồng tình với quan điểm về vai trò "người gác cổng văn hóa", tham luận của nhà báo Lý Việt Trung, Tổng biên tập Báo Phụ nữ TP.HCM, đã gửi đến tọa đàm một góc nhìn sâu sắc. Bà cho rằng một trong những trục nội dung xuyên suốt của Báo Phụ nữ TP.HCM là đặt văn học nghệ thuật vào trung tâm của câu chuyện bản sắc. Tuy nhiên, tờ báo không tiếp cận theo hướng hoài niệm hay bảo tồn đơn thuần những giá trị cũ, mà hướng đến việc làm cho văn hóa tiếp tục sống động và có ý nghĩa trong đời sống hiện đại. Điều này thể hiện qua cách tờ báo không chỉ lần giở lại những dấu tích của quá khứ mà còn đặt ký ức đô thị vào dòng chảy hiện tại – nơi đô thị đang không ngừng đổi thay, con người phải thích nghi và những giá trị cốt lõi cần được nhận diện, gìn giữ trong quá trình phát triển. Ký ức không được nhìn như một thứ để níu giữ quá khứ, mà như một nguồn lực tinh thần góp phần định hình bản sắc trong hiện tại, mở ra câu chuyện về con người và cách một đô thị đang chuyển mình vẫn nỗ lực giữ lại những "dấu vân tay" văn hóa của chính mình.
Báo Phụ nữ TP.HCM tiếp cận văn hóa không chỉ để bảo tồn mà còn để làm cho văn hóa tiếp tục sống trong đời sống hiện đại, đặt ký ức đô thị vào dòng chảy phát triển để định hình bản sắc trong hiện tại.
Phát triển sản phẩm văn hóa "bom tấn" đủ sức cạnh tranh quốc tế
Để thực sự phát huy sức mạnh mềm của văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế, các chuyên gia tại tọa đàm cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải có những sản phẩm văn hóa mang tính đột phá, có chất lượng cao và đủ sức cạnh tranh toàn cầu. Khái niệm "sản phẩm văn hóa bom tấn" được đề cập như một mục tiêu chiến lược, ám chỉ những tác phẩm có giá trị nghệ thuật và tư tưởng sâu sắc, đồng thời có khả năng tạo ra "cơn sốt" và trở thành hiện tượng xã hội, thu hút sự chú ý rộng rãi của công chúng trong nước và quốc tế. Ví dụ như thành công của một số bộ phim điện ảnh Việt Nam gần đây đã chứng minh tiềm năng to lớn này. Việc đầu tư vào sáng tạo, sản xuất và quảng bá những sản phẩm như vậy sẽ là chìa khóa để văn hóa Việt Nam không chỉ được biết đến mà còn được ngưỡng mộ và có ảnh hưởng trên phạm vi toàn cầu, góp phần nâng cao vị thế quốc gia.
Mục tiêu chiến lược là phát triển các sản phẩm văn hóa "bom tấn" có giá trị nghệ thuật cao, khả năng tạo hiệu ứng xã hội mạnh mẽ, và đủ sức cạnh tranh để định vị văn hóa Việt trên thị trường quốc tế.
Điều này có nghĩa gì với bạn?
Đối với mỗi cá nhân, đặc biệt là những người làm trong lĩnh vực báo chí, truyền thông, văn hóa và giáo dục, những thảo luận tại tọa đàm này mang ý nghĩa sâu sắc. Nó không chỉ là lời kêu gọi hành động mà còn là định hướng chiến lược trong việc khai thác tiềm năng của kỷ nguyên số và AI để bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc. Bạn được khuyến khích trở thành một phần của "lá chắn thép" trên không gian mạng, chủ động tiếp nhận và lan tỏa những thông tin tích cực, có giá trị. Đồng thời, hãy nhận thức rõ vai trò của mình trong việc góp phần xây dựng một nền văn hóa Việt Nam hiện đại, giàu bản sắc và có sức ảnh hưởng quốc tế, thông qua việc ủng hộ các sản phẩm văn hóa chất lượng và tham gia vào các hoạt động truyền thông có ý nghĩa
