Năm 2025, một con số đáng báo động đã được ghi nhận khi hơn 8.000 tỷ đồng của người Việt đã "bốc hơi" do các hoạt động lừa đảo trực tuyến. Tình trạng này diễn ra ngay cả khi hệ thống tài chính số tại Việt Nam đang được tăng cường mạnh mẽ với các biện pháp bảo mật tiên tiến như xác thực sinh trắc học và cảnh báo gian lận từ các cơ quan quản lý. Vậy đâu là những khoảng trống mà các đường dây lừa đảo vẫn có thể lợi dụng, đặc biệt trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng phát triển, để vượt qua những "hàng rào an ninh" tưởng chừng như vững chắc này?
Thách thức lừa đảo trực tuyến AI và con số 8.000 tỷ đồng
Con số 8.000 tỷ đồng thiệt hại do lừa đảo trực tuyến vào năm 2025 không chỉ là một thống kê khô khan mà còn là hồi chuông cảnh tỉnh về mức độ nghiêm trọng của vấn nạn này tại Việt Nam. Điều đáng lo ngại là sự gia tăng của các vụ lừa đảo diễn ra trong bối cảnh các ngân hàng và tổ chức tài chính đã đầu tư đáng kể vào công nghệ bảo mật. Từ việc áp dụng xác thực đa yếu tố, công nghệ sinh trắc học cho đến các hệ thống phát hiện gian lận dựa trên AI, mọi nỗ lực đều nhằm mục đích bảo vệ người dùng. Tuy nhiên, sự tinh vi của các đường dây lừa đảo, đặc biệt khi chúng bắt đầu khai thác sức mạnh của AI để tạo ra các kịch bản giả mạo chân thực, đã tạo ra một cuộc đua không ngừng nghỉ giữa bảo mật và tấn công.
Sự xuất hiện của AI đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện, khi kẻ gian có thể dễ dàng tạo ra các hình ảnh, giọng nói, thậm chí là video giả mạo (deepfake) một cách thuyết phục, khiến người dùng khó lòng phân biệt thật giả. Điều này không chỉ đe dọa tài sản cá nhân mà còn làm xói mòn niềm tin vào toàn bộ hệ sinh thái tài chính số, vốn là nền tảng cho sự phát triển kinh tế trong kỷ nguyên công nghệ.
Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026: Nơi kiến tạo niềm tin số
Nhằm đối phó với những thách thức cấp bách này, Diễn đàn “Digital Trust in Finance 2026 - Niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI” đã được tổ chức vào ngày 12/5 tại Hà Nội. Diễn đàn này được kỳ vọng sẽ trở thành một không gian đối thoại đa chiều, quy tụ hơn 1.000 đại biểu và hơn 30 chuyên gia hàng đầu trong và ngoài nước. Dưới sự bảo trợ của các cơ quan chủ chốt như Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính, sự kiện này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hợp tác liên ngành để tìm kiếm các giải pháp toàn diện. Mục tiêu chính là tăng cường an toàn, minh bạch và củng cố niềm tin vững chắc trong hệ sinh thái tài chính số của Việt Nam, tạo ra một môi trường an toàn hơn cho cả người tiêu dùng và doanh nghiệp.
Nhà báo Dương Ngọc Trinh: Góc nhìn thực tiễn về thông tin và AI
Đồng hành cùng diễn đàn, nhà báo Dương Ngọc Trinh – một gương mặt quen thuộc từ các chương trình tài chính uy tín như Bản tin Tài chính Kinh doanh và Vũ Trụ Đồng Tiền – đã mang đến những góc nhìn thực tiễn và sâu sắc về sự thay đổi của thông tin và thị trường dưới tác động mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo. Bà nhấn mạnh những thách thức to lớn trong việc bảo vệ tài sản số và củng cố niềm tin người dùng trong kỷ nguyên AI, nơi ranh giới giữa thật và giả ngày càng trở nên mờ nhạt. Bà chia sẻ rằng, trước đây, nhiều người tin rằng chỉ cần "thấy tận mắt, nghe tận tai" là đủ để xác thực một thông tin. Tuy nhiên, AI đang khiến niềm tin đó sụp đổ hoàn toàn khi công nghệ này có thể làm giả hình ảnh, giọng nói một cách tinh vi đến mức khó tin.
"Đó thực sự là một cú sốc. Công nghệ đang phát triển không biên giới với tốc độ rất nhanh. Cách đây 30 tháng tôi cùng ekip có ý tưởng tạo một phiên bản AI đấu trí với người thật. Chúng tôi cùng nhóm thiết kế đồ hoạ làm việc rất vất vả trong 4 tuần. Bản thân tôi mặc bộ đồ MOCAP để “đóng giả” nhân vật. Và giờ đây mọi thứ được rút gọn tối giản lại chỉ bằng một phần mềm và chiếc điện thoại."
Sự phát triển chóng mặt của AI đã rút ngắn thời gian và công sức để tạo ra nội dung giả mạo từ hàng tuần xuống chỉ còn vài phút, đặt ra một thách thức chưa từng có cho công chúng trong việc tiếp cận và đánh giá thông tin hàng ngày.
Từ "Thấy mới tin" đến "Xác thực rồi mới tin": Sự dịch chuyển niềm tin
Sự bùng nổ của thông tin sai lệch và tin giả, được khuếch đại bởi AI, đã trở thành một trong những rủi ro toàn cầu đáng lo ngại nhất. Theo Khảo sát Nhận thức Rủi ro Toàn cầu 2025–2026 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), thông tin sai lệch và tin giả được xếp là rủi ro đáng lo ngại thứ 2 trong giai đoạn 2 năm tới, và đứng thứ 4 trong tầm nhìn dài hạn 10 năm. Điều này cho thấy mức độ nghiêm trọng và tác động lâu dài của vấn đề. Tuy nhiên, nhà báo Dương Ngọc Trinh tin rằng công chúng sẽ thích ứng. Sau nhiều "cú lừa", niềm tin của công chúng sẽ dịch chuyển mạnh mẽ từ triết lý "seeing is believing" (Thấy mới tin) sang "verification is believing" (Xác thực rồi mới tin). Đây là một sự thay đổi tư duy quan trọng, đòi hỏi mỗi cá nhân phải chủ động hơn trong việc kiểm chứng thông tin trước khi chấp nhận nó.
"Sau nhiều “cú lừa”, niềm tin của công chúng sẽ dịch chuyển từ “seeing is believing” (Thấy mới tin) sang “verification is believing” (Xác thực rồi mới tin)."
Thông tin sai lệch và tin giả là rủi ro đáng lo ngại thứ 2 (WEF)
Thông tin sai lệch và tin giả là rủi ro đáng lo ngại thứ 4 (WEF)
Cơ hội và thách thức cho báo chí trong kỷ nguyên AI
Đối với những người làm báo, những người luôn phải bảo chứng cho tính xác thực của thông tin, kỷ nguyên AI mang đến cả thách thức lẫn cơ hội. Nhà báo Dương Ngọc Trinh nhận định rằng tính thách thức không nổi trội bằng tính cơ hội. Bà cho rằng, sau một số điểm gãy của trí tuệ nhân tạo, trí tuệ thực của con người, đặc biệt là những người làm báo, sẽ được phát huy đúng với tinh thần báo chí nguyên bản. Điều này không chỉ dừng lại ở việc kể chuyện bằng ngôn từ hay tổng hợp dữ liệu, mà còn là khả năng
