Việt Nam đẩy mạnh điện hạt nhân SMR: An toàn là ưu tiên số một

Tại hội thảo quốc tế "Điện hạt nhân quy mô nhỏ: Giải pháp chiến lược cho an ninh năng lượng Việt Nam" do Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy phối hợp cùng Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam (VINATOM) tổ chức sáng 11/5 tại Hà Nội, TS. Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam, đã khẳng định nguyên tắc "an toàn là số một, không có ngoại lệ" trong mọi hoạt động liên quan đến phát triển điện hạt nhân, đặc biệt là công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR), nhằm đáp ứng nhu cầu điện tăng nhanh, giảm phát thải và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Sự kiện này đánh dấu bước tiến quan trọng trong các thảo luận chính sách và nghiên cứu chuyên môn về điện hạt nhân tại Việt Nam.

Điện hạt nhân SMR: Xu thế toàn cầu và giải pháp cho an ninh năng lượng Việt Nam

Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động khó lường, áp lực giảm phát thải ngày càng lớn và nhu cầu điện tăng nhanh, nhiều quốc gia đang xem xét lại vai trò của điện hạt nhân như một nguồn năng lượng nền ổn định và bền vững. TS. Trần Chí Thành nhấn mạnh rằng điện hạt nhân không chỉ được nhìn nhận từ góc độ giảm phát thải mà còn gắn chặt với bài toán an ninh năng lượng và ổn định dài hạn của nền kinh tế. Khác với các nguồn nhiên liệu hóa thạch phụ thuộc vào chuỗi cung ứng ngắn hạn và biến động giá quốc tế, nhiên liệu hạt nhân có thể được dự trữ trong thời gian dài, giúp giảm thiểu rủi ro đứt gãy nguồn cung.

Theo các dự báo quốc tế, công suất điện hạt nhân toàn cầu đến năm 2050 có thể tăng gấp đôi so với hiện nay, phản ánh xu hướng quay trở lại với năng lượng hạt nhân. Điều này càng được củng cố bởi sự xuất hiện của các công nghệ thế hệ mới, đặc biệt là lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR), đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn cao hơn sau sự cố Fukushima.

An toàn hạt nhân: Nguyên tắc không thể thỏa hiệp trong phát triển điện hạt nhân

Một trong những điểm cốt lõi mà Viện trưởng VINATOM Trần Chí Thành liên tục nhấn mạnh là tầm quan trọng tuyệt đối của an toàn trong mọi giai đoạn của chương trình điện hạt nhân. Dù công nghệ SMR mang lại nhiều hứa hẹn về hiệu quả và linh hoạt, nhưng yếu tố an toàn vẫn luôn là ưu tiên hàng đầu, không có bất kỳ ngoại lệ nào. Bài học từ các sự cố hạt nhân trong quá khứ đã định hình lại các tiêu chuẩn an toàn quốc tế, đòi hỏi sự chặt chẽ và minh bạch tối đa.

Việc đảm bảo an toàn không chỉ dừng lại ở thiết kế công nghệ mà còn bao gồm quy trình vận hành, quản lý chất thải hạt nhân, và đặc biệt là năng lực giám sát, ứng phó sự cố. Đối với các quốc gia mới tiếp cận điện hạt nhân như Việt Nam, việc xây dựng một khung pháp lý vững chắc, đội ngũ chuyên gia có trình độ cao và cơ sở hạ tầng kỹ thuật hiện đại là những yếu tố then chốt để đảm bảo nguyên tắc an toàn được thực thi một cách toàn diện.

SMR và MMR: Những công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ đang định hình tương lai

Công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) đang trở thành một xu hướng đáng chú ý trên toàn cầu. SMR có công suất nhỏ hơn đáng kể so với các nhà máy điện hạt nhân truyền thống, thường dưới 300 MWe. Ưu điểm nổi bật của SMR bao gồm thời gian xây dựng ngắn hơn, khả năng triển khai linh hoạt ở nhiều địa điểm khác nhau, và tiềm năng giảm chi phí đầu tư do tính mô-đun hóa và sản xuất hàng loạt. Điều này giúp SMR trở thành lựa chọn hấp dẫn cho các quốc gia có nhu cầu điện vừa và nhỏ, hoặc muốn tích hợp năng lượng hạt nhân vào lưới điện hiện có một cách dễ dàng hơn.

Ngoài SMR, TS. Thành cũng đề cập đến Micro Modular Reactor (MMR) – dạng lò phản ứng siêu nhỏ có công suất dưới 10 MWe. MMR đang được nhiều nước nghiên cứu cho các ứng dụng chuyên biệt, mở ra tiềm năng cung cấp năng lượng sạch cho các khu vực hẻo lánh hoặc các ngành công nghiệp đặc thù. Sự phát triển của các công nghệ này cho thấy một tương lai đa dạng và linh hoạt hơn cho năng lượng hạt nhân.

Việt Nam và lộ trình phát triển điện hạt nhân quy mô lớn

Liên quan đến chương trình điện hạt nhân trong nước, TS. Trần Chí Thành cho biết Việt Nam đã có bước tiến quan trọng với việc ký kết Hiệp định liên Chính phủ về phát triển điện hạt nhân trong chuyến thăm Liên bang Nga của nguyên Thủ tướng Phạm Minh Chính hồi tháng 3/2026. Theo đó, Việt Nam dự kiến triển khai công nghệ lò VVER với hai tổ máy công suất lớn và đang trong quá trình trình Quốc hội phê chuẩn. Đây là một phần của kế hoạch tái khởi động chương trình điện hạt nhân quy mô lớn của Việt Nam.

Tuy nhiên, TS. Thành cũng nhấn mạnh rằng đây mới chỉ là bước khởi đầu của một quá trình kéo dài và "còn rất nhiều nhiệm vụ phải làm". Một trong những khâu đầu tiên nhưng mất nhiều thời gian nhất là việc cập nhật hồ sơ địa điểm. Theo quy định, các dữ liệu địa chất và địa vật lý tại khu vực dự kiến xây dựng phải được khảo sát và cập nhật lại, do nhiều bộ dữ liệu cũ đã quá thời hạn sử dụng cho đánh giá an toàn hạt nhân. "Các số liệu cũ đã có từ hơn năm năm trước, cần cập nhật lại. Đó là lý do phải làm lại nghiên cứu, cập nhật báo cáo và xây dựng báo cáo địa điểm toàn bộ," ông Thành cho biết.

Nghiên cứu SMR tại Việt Nam: Từ chủ trương đến hành động

Song song với chương trình điện hạt nhân quy mô lớn, Việt Nam cũng đã bắt đầu nghiên cứu về SMR. Mặc dù hiện nay Việt Nam vẫn chưa có một chương trình quốc gia riêng cho SMR, nhưng chủ trương phát triển điện hạt nhân quy mô linh hoạt đã bắt đầu được đưa vào nhiều văn kiện chiến lược của Đảng và Nhà nước. Cụ thể, Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, đã nhấn mạnh việc xây dựng Chương trình phát triển điện hạt nhân theo các quy mô linh hoạt và các nhà máy điện hạt nhân lắp ráp module nhỏ; đồng thời đẩy mạnh đầu tư cho nghiên cứu, phát triển công nghệ này.

Điều này cho thấy sự quan tâm chiến lược của Việt Nam đối với SMR như một phần quan trọng trong lộ trình chuyển dịch năng lượng và đảm bảo an ninh năng lượng dài hạn. Việc nghiên cứu và đánh giá kỹ lưỡng các công nghệ SMR sẽ giúp Việt Nam đưa ra những quyết định phù hợp nhất với điều kiện kinh tế - xã hội và năng lực công nghệ của mình.

Thách thức và cơ hội trong việc làm chủ công nghệ điện hạt nhân

TS. Thành cũng thẳng thắn chỉ ra rằng khoảng cách về trình độ công nghệ và kinh nghiệm vận hành giữa các nước phát triển với các quốc gia mới tiếp cận điện hạt nhân vẫn còn rất lớn. Các nước châu Âu và các nước phát triển đã có kinh nghiệm lâu năm trong lĩnh vực này, trong khi nhiều nước đang phát triển vẫn còn thiếu kinh nghiệm cần thiết. Đối với Việt Nam, việc làm chủ công nghệ điện hạt nhân, đặc biệt là SMR, sẽ đòi hỏi một nỗ lực lớn trong việc đào tạo nguồn nhân lực, chuyển giao công nghệ, và xây dựng năng lực nghiên cứu trong nước.

Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để Việt Nam học hỏi từ kinh nghiệm quốc tế, hợp tác với các đối tác có công nghệ tiên tiến, và từng bước xây dựng ngành công nghiệp hạt nhân của riêng mình. Việc tham gia vào chuỗi cung ứng và phát triển các ứng dụng của công nghệ hạt nhân cũng có thể mở ra những hướng đi mới cho nền kinh tế.

Điều này có nghĩa gì với bạn?

Đối với mỗi người dân Việt Nam, việc phát triển điện hạt nhân, đặc biệt là công nghệ SMR, mang ý nghĩa sâu sắc về nhiều mặt. Thứ nhất, nó hứa hẹn một nguồn cung cấp điện ổn định và bền vững hơn, giảm thiểu tình trạng thiếu điện và biến động giá năng lượng, từ đó hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và cải thiện chất lượng cuộc sống. Thứ hai, điện hạt nhân đóng vai trò quan trọng trong việc giảm phát thải khí nhà kính, góp phần vào nỗ lực chống biến đổi khí hậu toàn cầu và bảo vệ môi trường sống. Thứ ba, việc Việt Nam chủ động nghiên cứu và phát triển công nghệ này thể hiện tầm nhìn chiến lược về an ninh năng lượng, giảm sự phụ thuộc vào các nguồn năng lượng hóa thạch nhập khẩu.

Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra yêu cầu về sự minh bạch thông tin, sự tham gia của cộng đồng và sự giám sát chặt chẽ để đảm bảo rằng nguyên tắc an toàn hạt nhân luôn được đặt lên hàng đầu. Việc hiểu rõ về lợi ích và thách thức của điện hạt nhân sẽ giúp mỗi cá nhân có cái nhìn toàn diện và ủng hộ các chính sách phát triển năng lượng bền vững của đất nước.